Zaterdagavond was het pizza, olijven en een flink stuk kaas. Zondagochtend toont de weegschaal 81,4 kg, en op vrijdag stond hij op 80,0 kg. Je lichaam heeft in één nacht geen 1,4 kg vet aangemaakt. Het heeft vocht vastgehouden.
Het korte antwoord: een sprong na zout eten is bijna helemaal water en glycogeen. Hij verdwijnt meestal binnen een paar dagen, en je trendgewicht beweegt maar een paar honderd gram.
Wat zout doet met het water in je lichaam
Zout bindt water, dus meer zout betekent meer water dat het lichaam vasthoudt. In een studie van Rakova en collega's uit 2017 verminderde een hogere zoutinname de klaring van vrij water: het lichaam spaarde water in plaats van het via de nieren door te geven. Dat water zit in weefsel en bloed, en de weegschaal weegt het mee.
Van zout eten krijg je ook dorst. Je drinkt meer dan normaal, en dat drinken telt op de weegschaal mee zolang het in je lichaam blijft.
Zoute maaltijden zijn bovendien vaak groot. Een restaurantdiner brengt meer eten, meer drank en meer inhoud in de darmen met zich mee, die pas de volgende dag leegloopt. Dat alles komt op de weegschaal terecht zonder lichaamsvet te zijn.
De tweede factor: koolhydraten en glycogeen
Pizza, pasta, hamburgers en friet brengen naast het zout veel koolhydraten mee. Het lichaam slaat ze op als glycogeen in spieren en lever, en glycogeen houdt water vast. Kreitzman en collega's beschrijven ongeveer drie tot vier delen water per deel glycogeen, en ze laten zien dat veranderingen in glycogeen de kortdurende gewichtsschommelingen aandrijven.
Zout en koolhydraten samen verklaren waarom een stevige avond zo duidelijk op de weegschaal te zien is. Beide effecten gaan terug. Eet en drink je de volgende dag normaal, dan geeft het lichaam het water binnen een paar dagen weer af.
Vet werkt anders. Volgens Hall (2008) komt een kilo lichaamsweefsel overeen met ruwweg 7700 kilocalorieën overschot. Zelfs een diner dat 2000 kilocalorieën boven je behoefte ligt, voegt op papier maar ongeveer 0,26 kg vet toe. Een sprong van 1,4 kg kan geen vet zijn.
Een rekenvoorbeeld: pizza op zaterdag
Stel dat je trendgewicht op vrijdag 80,0 kg is. Op zaterdag eet je zout en laat. Vanaf zondag weeg je je elke ochtend en eet je normaal. De trendwaarden hieronder volgen exponentiële afvlakking met een factor 0,1, de standaard in Trendcurve.
| Dag | Dagwaarde | Trendgewicht |
|---|---|---|
| Vrijdag | 80,0 kg | 80,0 kg |
| Zondag | 81,4 kg | 80,1 kg |
| Maandag | 80,9 kg | 80,2 kg |
| Dinsdag | 80,5 kg | 80,2 kg |
| Woensdag | 80,1 kg | 80,2 kg |
De dagwaarde springt zondag 1,4 kg omhoog en zakt woensdag terug tot dicht bij het oude niveau. De trend stijgt in die tijd 0,2 kg en blijft daar. De meting van zondag is een echte meting, maar ze vertelt iets anders dan je vermoedt: ze meet de waterbalans van de nacht, niet je vetmassa. Kijk je alleen naar het getal van zondag, dan zie je een tegenslag. Kijk je naar de curve, dan zie je een piek die verdwijnt.
Zo lees je de piek in je trendlijn
Trendcurve vlakt je dagwaarden af tot een trendgewicht. Eén hoge meting trekt de lijn maar een klein stukje mee, want elke nieuwe dag krijgt een klein aandeel in de trend. Hoe de methode werkt en welke alternatieven er zijn, staat in trendgewicht in plaats van dagwaarde.
Twee functies helpen na zo'n sprong, en allebei zijn gratis:
- Een meting negeren. Je kunt de waarde van zondag als genegeerd opslaan. Ze blijft zichtbaar in je geschiedenis maar telt niet mee voor de trend of het tempo.
- Een markering of experiment van het type voeding. Onder "Instellingen en meer" → "Experimenten en markers" zet je zaterdag als markering. Over drie maanden weet je dan nog waarom de curve daar een bult heeft. De analyse van voor en na van een experiment hoort bij Pro, aanmaken niet.
Je hoeft de waarde niet te negeren, want de afvlakking dempt de piek zonder jouw hulp. Negeren loont vooral als je niet wilt dat het tempo en de prognose door één meting worden vertekend.
Een week later is de bult in de dagwaarden kleiner geworden, en de trend toont er nauwelijks een spoor van.
Wanneer er meer dan zout achter kan zitten
Een zoutpiek is een korte schommeling na een duidelijke oorzaak. Er speelt iets anders als:
- de dagwaarde na vier of vijf dagen normaal eten niet is gedaald,
- de trend over twee tot drie weken blijft stijgen terwijl geen maaltijd bijzonder zout was,
- je in de tweede helft van je cyclus zit, wanneer veel mensen sowieso meer vocht vasthouden,
- de dagwaarden omhoog drijven en niet meer uitwaaieren.
Kijk in dat geval naar hoeveel je in totaal eet en naar wat er in je routine is veranderd. Waarom de weegschaal ook zonder zout van dag tot dag beweegt, staat in waarom je gewicht dagelijks schommelt.
Gezwollen benen, snelle gewichtstoename over meerdere dagen of kortademigheid horen bij de arts. Hetzelfde geldt als je door je hart of nieren op je zoutinname moet letten. Trendcurve is geen medisch hulpmiddel en vervangt geen onderzoek.
Wat je de dag na een zoute maaltijd doet
- Eet en drink normaal. Maaltijden overslaan of de volgende dag minder drinken houdt het water eerder langer in het lichaam en vertekent de volgende metingen.
- Weeg je op je gebruikelijke tijdstip. Hetzelfde tijdstip, dezelfde weegschaal en dezelfde omstandigheden houden de dagwaarden vergelijkbaar.
- Blijf wegen. Een overgeslagen dag verbergt de piek, maar ook de daling. De waarden van dinsdag en woensdag laten zien dat de sprong voorbij is.
- Beoordeel de trend na een week. Vergelijk het trendgewicht van vandaag met dat van zeven dagen geleden. Is het na een pizza 0,2 kg hoger, dan is er in je routine niets veranderd.
- Plan geen correctie. Een zoutpiek hoeft niet te worden gecompenseerd met minder calorieën.
Zie je morgenochtend 1,4 kg meer, noteer de meting, voeg desgewenst een markering toe en beoordeel de situatie woensdag aan de hand van de trend.